Siyah Sac Nedir? Özellikleri ve Kullanım Alanları

Siyah sac, metal sektöründe en çok kullanılan yassı çelik ürünlerinden biridir. Çelik konstrüksiyondan makine imalatına, tarım aletlerinden kazan üretimine kadar birçok alanda karşımıza çıkar. Adını üzerindeki koyu renkli oksit tabakasından alan bu ürünün ne olduğunu, nasıl üretildiğini, hangi kalınlık ve ebatlarda bulunduğunu ve nerelerde kullanıldığını bu yazıda ele alıyoruz.

Siyah Sac Nedir?

Siyah sac, çeliğin yeniden kristalleşme sıcaklığının üzerinde, yaklaşık 900 ile 1250 °C arasında haddelenmesiyle üretilen sıcak haddelenmiş sactır. Haddeleme sırasında sıcak çelik yüzeyi havadaki oksijenle tepkimeye girer ve yüzeyde tufal (hadde kabuğu) adı verilen ince bir demir oksit tabakası oluşur. Sacın koyu gri-siyah rengi bu tabakadan gelir; "siyah sac" ismi de buradan türemiştir. Sektörde HRC (hot rolled coil) ya da sıcak sac olarak da anılır.

Yüzeyi tufalden arındırılmış hâli ise asitleme (dekapaj) işleminden geçtiği için "dekape sac" olarak satılır; rengi daha açık gri ve yüzeyi daha temizdir.

Siyah Sac Nasıl Üretilir?

1. Slab ısıtma: Sürekli dökümden çıkan kalın çelik bloklar (slab), tav fırınında haddeleme sıcaklığına ısıtılır.
2. Kaba haddeleme: Slab, ardışık merdanelerden geçirilerek kalınlığı adım adım azaltılır.
3. Son haddeleme: İstenen nihai kalınlık ve genişlik, sıcak şerit haddesinde elde edilir.
4. Soğutma ve sarma: Şerit, su ile kontrollü soğutulur ve rulo hâlinde sarılır.
5. Kesme: Rulo; boy kesme hattında levha, dilme hattında ise dar şerit hâline getirilir.

Bu yöntemde çelik sıcakken şekillendirildiği için düşük kuvvetlerle kalın kesitler üretilebilir. Buna karşılık soğuma sırasındaki büzülme nedeniyle boyut toleransları, soğuk haddelenmiş saca göre biraz daha geniştir.

Siyah Sacın Özellikleri

• Yüzey: Mat, koyu gri-siyah ve hafif pürüzlüdür; tufal tabakası kaynak ve boya öncesinde temizlenmelidir.
• Mekanik dayanım: En yaygın kalite olan S235JR için akma dayanımı en az 235 N/mm², çekme dayanımı 360 ile 510 N/mm² aralığındadır. S275JR ve S355JR kalitelerinde dayanım daha yüksektir.
• Şekillendirilebilirlik: Derin çekme için üretilen DD11 (EN 10111) kalitesi bükme ve şekillendirme işlerine uygundur.
• Kaynak kabiliyeti: Düşük karbon içeriği sayesinde elektrik ark, gazaltı ve tozaltı kaynağı ile kolayca kaynatılır.
• Ağırlık: 7,85 g/cm³ yoğunlukla 1 mm kalınlık için 7,85 kg/m² olarak hesaplanır.

Kalınlık ve Ebat Seçenekleri

Siyah sac, soğuk haddelenmiş saca göre daha kalın ürünleri kapsar. Piyasada en çok bulunan kalınlıklar 1,5 mm ile 20 mm arasındadır; 20 mm üzerindeki ürünler genellikle "kalın levha" olarak ayrı bir grupta değerlendirilir ve 100 mm ve üzerine kadar üretilir.

Yaygın levha ölçüleri

• 1000 x 2000 mm
• 1200 x 2400 mm
• 1250 x 2500 mm
• 1500 x 3000 mm
• 2000 x 6000 mm (kalın levhalarda)

Levha ağırlığı hesabı

Ağırlık (kg) = uzunluk (m) x genişlik (m) x kalınlık (mm) x 7,85. Örneğin 1500 x 3000 mm, 4 mm kalınlığındaki bir levha: 1,5 x 3 x 4 x 7,85 = 141,3 kg. Bu hesap sevkiyat planlaması ve maliyet tahmini için yeterli hassasiyettedir.

Siyah Sac ile DKP Sac Arasındaki Fark

Siyah sac ile en çok karıştırılan ürün DKP sacdır. DKP sac, sıcak haddelenmiş rulonun asitlenip oda sıcaklığında yeniden haddelenmesiyle üretilen soğuk haddelenmiş sacdır. Aradaki temel farklar şunlardır:

• Yüzey: DKP sac parlak, pürüzsüz ve tufalsizdir; siyah sac mat ve tufal kaplıdır.
• Kalınlık aralığı: DKP sac genellikle 0,4 ile 3 mm arasında üretilir; siyah sac 1,5 mm'den başlayıp çok daha kalın ölçülere çıkar.
• Tolerans: Soğuk haddeleme daha dar kalınlık toleransı ve daha düzgün yüzey sağlar.
• Kullanım: DKP sac beyaz eşya, mobilya, otomotiv ve boyalı görünür parçalarda; siyah sac ise dayanımın öncelikli olduğu konstrüksiyon ve imalat işlerinde tercih edilir.

Karşılaştırmayı korozyon direnci açısından da yapmak isterseniz galvaniz sac ile siyah sac arasındaki farkları ayrı bir yazıda inceledik; ürünleri galvaniz sac sayfasında görebilirsiniz.

Siyah Sac Nerelerde Kullanılır?

Çelik konstrüksiyon ve inşaat

Kolon ve kiriş bağlantı plakaları, taban plakaları, guse ve takviye levhaları, köprü ve iskele elemanları siyah sacdan kesilir. Kalın ölçülerde kaynaklı kutu kesitli kirişler de siyah levhadan imal edilir.

Makine ve ekipman imalatı

Makine gövdeleri, şase ve kızak plakaları, konveyör bantları, kepçe ve kova imalatı gibi aşınma ve darbeye maruz kalan parçalarda 4 mm ve üzeri siyah sac kullanılır.

Kazan, tank ve silo

Basınçlı kap ve kazan üretiminde P265GH gibi özel kaliteler; yakıt tankı, su deposu ve silo imalatında ise yapı çeliği kaliteleri tercih edilir.

Tarım ve otomotiv

Pulluk, römork şasisi, tırmık ve tarım makinesi parçaları ile ağır vasıta şasi ve damper imalatı siyah sacın yoğun kullanıldığı alanlardır.

Kesim ve işleme

Siyah sac; lazer, plazma ve oksijen kesim ile CNC abkant büküm işlemlerine uygundur. Kayar ve düz yüzey istenen zemin uygulamalarında ise siyah sacdan üretilen baklavalı sac tercih edilir.

Siyah Sac Kullanırken Dikkat Edilecekler

• Yüzey hazırlığı: Boya öncesi tufal; kumlama, taşlama veya kimyasal temizleme ile giderilmelidir. Aksi hâlde boya tufalle birlikte kalkar.
• Depolama: Kuru, zemin temasından uzak ve üstü örtülü depolanmalı; nemde kısa sürede yüzey pası oluşur.
• Kalite seçimi: Bükme ağırlıklı işler için DD11, taşıyıcı imalat için S235JR ya da S355JR seçmek doğru sonuç verir.
• Kalınlık kontrolü: Sıcak sacın toleransı geniştir; hassas işlerde kalınlığı mikrometre ile ölçün.

Bozüyük ve Bilecik'te farklı kalınlık ve ebatlarda siyah sac ihtiyacınız için Bereket Metal'e ulaşabilirsiniz; stok durumu ve uygun kalite seçimi konusunda size yardımcı olmaktan memnuniyet duyarız. Ürün ayrıntıları için siyah sac sayfamıza da göz atabilirsiniz.